تصمیم اخراج در ترکیه: دلایل ابطال و مراحل اعتراض

مقدمه

در ترکیه، تصمیم‌های اخراج (دیپورت) صادره علیه اتباع خارجی در سال‌های اخیر با افزایش تحرکات مهاجرتی بیشتر به‌کار گرفته می‌شود. با این حال بسیاری از افراد نمی‌دانند که این تصمیم‌ها خودکار و قطعی نیستند و راه‌های قانونی اعتراض به آن‌ها وجود دارد.

در این نوشتار، به‌تفصیل بیان می‌کنیم تصمیم اخراج به چه معناست، در چه شرایطی صادر می‌شود، مهلت هفت‌روزهٔ طرح دعوا چگونه عمل می‌کند و چه دلایلی برای موفقیت در دعوای ابطال مؤثر است.

1. تصمیم اخراج (دیپورت) چیست؟

تصمیم اخراج، اقدام اداری برای خارج کردن تبعهٔ خارجی از ترکیه است؛ به این دلیل که حق اقامت قانونی او پایان یافته یا وی از حیث نظم عمومی، امنیت عمومی یا بهداشت عمومی تهدید محسوب می‌شود.

این تصمیم مطابق مادهٔ 54 قانون شمارهٔ 6458 «اتباع خارجی و حمایت بین‌المللی» توسط استانداری‌ها اتخاذ و از سوی ریاست ادارهٔ مهاجرت اجرا می‌شود.

دلایل رایج صدور تصمیم اخراج

دلیل	توضیح
ابطال اجازهٔ اقامت یا انقضای مدت آن	انقضای مدت ویزا/اقامت یا احراز اقامت غیرقانونی.
استفاده از اسناد جعلی یا اظهارات خلاف واقع	کشف تقلب در اسناد مربوط به ازدواج، دانشجویی یا اجازهٔ کار.
تهدید برای نظم یا امنیت عمومی	تروریسم، جرائم سازمان‌یافته یا فعالیت‌های مخل نظم عمومی.
ارتکاب جرم یا آزادی پس از اجرای مجازات	امکان آغاز فرایند اخراج پس از آزادی از زندان.
ورود غیرقانونی / ویزای جعلی / کار غیرمجاز	به‌ویژه در میان دارندگان ویزای گردشگری که بدون مجوز کار می‌کنند.
تحقیقات MASAK و موضوعات مالی	معاملات مشکوک یا ظن پولشویی می‌تواند منجر به اخراج شود.

2. در مورد چه اشخاصی نمی‌توان تصمیم اخراج صادر کرد؟

قانون در برخی موارد منع اخراج پیش‌بینی کرده است (مادهٔ 55 قانون 6458). در این موارد، تبعهٔ خارجی به هیچ‌وجه نباید اخراج شود:

• اشخاص دارای مشکلات جدی سلامت، سالمندان یا زنان باردار؛
• افرادی که در کشور مقصد با خطر اعدام، شکنجه یا رفتار غیرانسانی مواجه‌اند؛
• اشخاصی که در حال دریافت درمان بیماری‌های جدی هستند؛
• قربانیان قاچاق انسان؛
• اشخاصی که باید وحدت خانوادگی آنان در ترکیه حفظ شود (برای نمونه همسر یا فرزندِ تبعهٔ ترک).

اگر علیرغم وجود این شرایط تصمیم اخراج صادر شود، باید دعوی ابطال طرح و جهات انسانی به‌طور مؤکد مطرح شود.

3. ابلاغ تصمیم اخراج و روند کار

پس از صدور تصمیم اخراج، ادارهٔ مهاجرت یا نیروهای انتظامی آن را کتباً به تبعهٔ خارجی ابلاغ می‌کنند.
اگر ظرف هفت روز از تاریخ ابلاغ دعوی طرح نشود، تصمیم قطعی و قابل اجرا خواهد شد.

مراحل فرایند

1. تنظیم تصمیم: استانداری تصمیم مستدل صادر می‌کند.
2. ابلاغ: تصمیم به‌صورت کتبی به شخص یا وکیل وی ابلاغ می‌شود.
3. مهلت هفت‌روزهٔ طرح دعوی: از تاریخ ابلاغ آغاز می‌شود (روزهای تعطیل نیز محاسبه می‌شود).
4. نظارت اداری (بازداشت اداری): در صورت خطر فرار، شخص در مرکز بازگشت/اخراج نگهداری می‌شود.
5. مراجعه به دادگاه: با طرح دعوی در دادگاه صالح، اجرای اخراج متوقف می‌شود. اگر شخص قبلاً وارد مرکز شده باشد، دعوی باید ظرف هفت روز از ورود طرح گردد.
6. رأی دادگاه: عموماً ظرف یک سال دادگاه اداری رأی می‌دهد.

مهم:
اگر ظرف هفت روز دعوی طرح نشود، شخص از ترکیه اخراج خواهد شد. بنابراین باید بلافاصله پس از ابلاغ با وکیل اقدام شود.

4. دعوای ابطال تصمیم اخراج

الف) مهلت و مرجع صالح

• مهلت: هفت روز از تاریخ ابلاغ.
• صلاحیت: دادگاه اداری در استان محل صدور تصمیم توسط استانداری.
• اثر: با طرح دعوی، اجرای تصمیم خودبه‌خود متوقف می‌شود و تا پایان رسیدگی، شخص قابل اخراج نیست.

ب) عناصر لازم در دادخواست

1. تاریخ و شمارهٔ تصمیم،
2. تاریخ ابلاغ،
3. وضعیت شخصی تبعهٔ خارجی (خانواده، فرزند، سلامت)،
4. مبانی حقوقی (مواد 54، 55 و 57 قانون 6458)،
5. ادله (اجازهٔ اقامت، گزارش‌های پزشکی، سند ازدواج و …)،
6. درخواست توقف اجرای تصمیم،
7. خواستهٔ ابطال.

ج) روند رسیدگی

دادگاه معمولاً ظرف یک سال رسیدگی را خاتمه می‌دهد.
در صورت صدور حکم ابطال، تصمیم اخراج بی‌اثر می‌شود و فرایند شناسایی/ثبت مجدد شخص آغاز می‌گردد.
در صورت رد دعوی، می‌توان از طرق فوق‌العاده مانند دادخواست فردی به دیوان قانون اساسی یا مراجعه به دیوان اروپایی حقوق بشر استفاده کرد.

5. راهبردهای مؤثر برای موفقیت در ابطال

برخی تصمیم‌ها به دلیل ایرادات شکلی یا عدم تناسب ابطال می‌شوند. نکات مهم عبارت‌اند از:

نکتهٔ راهبردی	توضیح
ایرادات شکلی	نقص در ابلاغ، نبود مترجم، سلب حق دفاع.
عدم تناسب	عدم تناسب اقدام اخراج با فعل انتسابی.
روابط خانوادگی	همسر/فرزندِ تبعهٔ ترک می‌تواند حفظ وحدت خانواده را ایجاب کند.
وضعیت سلامت	بیماری جدی، درمان جاری، کهولت سن.
تحصیل و اشتغال	ادامهٔ تحصیل یا اشتغال قانونی در ترکیه.
حمایت انسانی	خطر برای جان یا امنیت در کشورِ بازگشت.

6. اجرای تصمیم اخراج و نظارت اداری

با صدور تصمیم اخراج، شخص به مرکز بازگشت/اخراج منتقل می‌شود.
مدت نگهداری حداکثر شش ماه است و در موارد استثنایی یک‌بار تا شش ماه دیگر (6+6) قابل تمدید است.

در مدت نگهداری:

• حق ملاقات با وکیل تضمین شده است؛
• ارتباط با کنسولگری میسر است؛
• حق استفاده از تلفن و خدمات درمانی وجود دارد.

در صورت تجاوز از مدت یا تمدید غیرقانونی، می‌توان به قاضی صلح کیفری ذی‌صلاح اعتراض کرد.

7. راه‌های جایگزین در برابر تصمیم اخراج

1. اعتراض اداری: درخواست بازنگری نزد ادارهٔ مهاجرت.
2. شکایت فردی به دیوان قانون اساسی: به استناد نقض حقوق بنیادین.
3. مراجعه به دیوان اروپایی حقوق بشر: به استناد حق زندگی خانوادگی یا منع رفتارهای موهن و غیرانسانی.

نتیجه‌گیری

تصمیم اخراج اقدامی اداری و جدی است که مستقیماً بر زندگی فرد اثر می‌گذارد.
با این حال، از طریق اقدام به‌موقع، دفاع حقوقی مؤثر و نمایندگی حرفه‌ای می‌توان این تصمیم‌ها را ابطال یا رفع کرد.

طرح دعوی در مهلت هفت‌روزه در دادگاه اداری صالح، نیرومندترین ابزار حقوقی برای پاسداری از حق ماندن در ترکیه است.

ابطال تصمیم اخراج – پرسش‌های متداول (FAQ)

1. تصمیم اخراج چیست؟

اقدام اداری برای اخراج تبعهٔ خارجی از ترکیه به دلیل پایان‌یافتن حق اقامت قانونی یا تهدید برای نظم، امنیت یا سلامت عمومی.
تصمیم توسط استانداری صادر و توسط ریاست ادارهٔ مهاجرت اجرا می‌شود.

2. در چه مواردی تصمیم اخراج صادر می‌شود؟

• اقامت بیش از مدت ویزا/اجازهٔ اقامت،
• استفاده از اسناد جعلی یا اطلاعات خلاف واقع،
• تهدید برای امنیت/نظم/سلامت عمومی،
• نگرانی‌های امنیتی پس از آزادی از زندان،
• ورود غیرقانونی یا کار بدون مجوز،
• معاملات مالی مشکوک در چارچوب تحقیقات MASAK.

3. آیا همهٔ اتباع خارجی قابل اخراج‌اند؟

خیر. در برخی وضعیت‌ها اخراج ممنوع است، مانند:

• بارداری، کهولت سن، بیماری‌های شدید؛
• تداوم درمان؛
• همسر یا فرزندِ تبعهٔ ترکیه؛
• خطر اعدام یا شکنجه در کشور مبدأ؛
• قربانیان قاچاق انسان.

4. تصمیم چگونه ابلاغ می‌شود؟

کتبی به شخص یا وکیل او ابلاغ می‌شود و باید مبنای قانونی، استدلال و مهلت هفت‌روزه طرح دعوی ذکر گردد.
ابلاغ باید با حضور مترجم انجام شود.

5. مهلت اعتراض چقدر است؟

باید ظرف هفت روز از تاریخ ابلاغ، دعوای ابطال مطرح شود.
این مهلت قهری است؛ در صورت انقضا، تصمیم قطعی شده و با فراهم‌شدن امکانات سفر، شخص اخراج می‌گردد و حق طرح دعوی از دست می‌رود.

6. آیا طرح دعوی اجرای اخراج را متوقف می‌کند؟

بله.
با طرح دعوی وفق قانون 6458، اجرای تصمیم خودکار متوقف می‌شود و تا پایان رسیدگی، اخراج ممنوع است.

7. کدام دادگاه صالح است؟

دادگاه اداری در استانی که استانداری آن تصمیم را صادر کرده است.

8. رسیدگی چقدر طول می‌کشد؟

عموماً تا یک سال بسته به حجم کار دادگاه و وضعیت پرونده.

9. در صورت ابطال چه می‌شود؟

شخص به اقامت قانونی در ترکیه ادامه می‌دهد و ممنوعیت ورود و کُد محدودیت (تحدید) نیز برداشته می‌شود.

10. آیا گرفتن وکیل الزامی است؟

اگر شخص بازداشت نشده باشد الزامی نیست، ولی قویاً توصیه می‌شود.
اگر در مرکز بازگشت باشد، طرح دعوی فقط از طریق وکیل ممکن است.
به‌سبب کوتاه‌بودن مهلت و پیچیدگی تشریفات، کمک حرفه‌ای اهمیت بالایی دارد.

11. اگر دلیل «امنیت عمومی» باشد چه باید کرد؟

این استناد باید با ادلهٔ عینی همراه باشد.
اگر تصمیم بر پایهٔ دلایل کلی و انتزاعی باشد، دادگاه‌ها غالباً با استناد به اصل تناسب آن را ابطال می‌کنند.

12. پس از ابطال، ورود دوباره به ترکیه ممکن است؟

بله.
با ویزأ موجه (خاص) یا با موافقت ادارهٔ مهاجرت می‌توان وارد شد.

13. آیا شخصِ مشمول اخراج می‌تواند در مرکز بازگشت نگهداری شود؟

بله.
در صورت خطر فرار یا وجود تصمیم نگهداری، تا 6+6 ماه امکان بازداشت اداری وجود دارد.
اشخاصی که دعوی طرح نکنند با فراهم‌شدن هزینهٔ سفر اخراج می‌شوند.

14. حقوق اشخاص در مرکز بازگشت چیست؟

• ملاقات محرمانه با وکیل،
• ارتباط با کنسولگری،
• استفاده از تلفن و خدمات درمانی،
• پذیرش ملاقات‌کننده.

15. آیا در مدت اعتبار تصمیم اخراج، ازدواج یا الحاق خانواده ممکن است؟

خیر.
بدون وضعیت اقامت قانونی، ثبت ازدواج در ترکیه ممکن نیست.

16. آیا می‌توان به دلیل وضعیت سلامت تصمیم را برداشت؟

بله.
اگر درمان شخص در ترکیه ادامه دارد یا در کشور مبدأ ممکن نیست، می‌توان به دلایل انسانی تصمیم را برداشت.

17. مدت ممنوعیت ورود چقدر است؟

معمولاً یک تا پنج سال؛ در موضوعات امنیتی ممکن است تا ده سال تمدید شود.

18. آیا مراجعه به دیوان اروپایی حقوق بشر ممکن است؟

بله.
پس از استنفاد طرق داخلی، می‌توان به دیوان اروپایی حقوق بشر به استناد حق حیات، زندگی خانوادگی و منع رفتار غیرانسانی مراجعه کرد.

19. ابطال تصمیم چقدر زمان می‌برد؟

عموماً دعوی ابطال ظرف یک سال خاتمه می‌یابد.
اعتراض به بازداشت اداری (آزادسازی از مرکز) در صورت وجود شرایط، حدوداً 15 روز تا 6 ماه به طول می‌انجامد.
در این مدت معمولاً الزام به امضا (حضور دوره‌ای) تا پایان رسیدگی برقرار می‌شود.

20. آیا تصمیم اخراج همان ممنوعیت ورود است؟

خیر.
اخراج خارج‌کردن از ترکیه است و ممنوعیت ورود ممانعت از ورود مجدد در مدت مشخص.
ممکن است هر دوِ آن‌ها هم‌زمان اعمال شوند.

21. آیا با ابطال اخراج، ممنوعیت ورود خودکار برداشته می‌شود؟

اغلب بله؛ اما گاهی نیاز به درخواست جداگانه نزد ادارهٔ مهاجرت یا کنسولگری برای رفع ممنوعیت ورود است.

22. بازگشتِ شخصِ دیپورت‌شده به ترکیه چگونه ممکن است؟

از طریق ویزأ موجه (خاص) به دلایلی مانند ازدواج، وحدت خانواده، درمان، تحصیل یا دلایل انسانی.
درخواست معمولاً از طریق کنسولگری‌های ترکیه در خارج ارائه می‌شود.
در نبود دلیل قوی، معمولاً درخواست رد می‌شود و باید تا پایان ممنوعیت ورود منتظر ماند.

23. آیا با وجود تصمیم اخراج می‌توان در ترکیه ازدواج کرد؟

خیر.
به دلیل نداشتن وضعیت قانونی، ثبت نکاح ممکن نیست.

24. آیا تصمیم اخراج بر درخواست تابعیت اثر دارد؟

بله.
اشخاصی که مشمول اخراج یا ممنوعیت ورود هستند نمی‌توانند برای تابعیت ترکیه اقدام کنند.
پس از ابطال/رفع تصمیم، امکان درخواست دوباره وجود دارد.

25. «کُد تحدید» (tahdit kodu) چیست؟

هشدار الکترونیکی در سامانهٔ مهاجرت است که ورود یا اقامت تبعهٔ خارجی را محدود می‌کند. نمونه‌ها:

• V-70: ممنوعیت ورود پس از خروج داوطلبانه،
• Ç-150: استفاده از اسناد جعلی،
• G-87: تهدید برای امنیت عمومی،
• N-82: ورود منوط به اخذ اجازهٔ قبلی.
  رفع کُد از طریق اداری یا قضایی ممکن است.

26. آیا شخصِ مشمول اخراج می‌تواند به کشور دیگری سفر کند؟

بله.
پس از خروج از ترکیه، می‌توان برای کشورهای دیگر ویزا گرفت؛ هرچند برخی کشورها سابقهٔ اخراج از ترکیه را در تصمیم‌گیری ویزا لحاظ می‌کنند.

27. آیا می‌توان به استناد وحدت خانواده تصمیم اخراج را ابطال کرد؟

بله.
ازدواج با تبعهٔ ترک یا داشتن فرزند متولد ترکیه می‌تواند نشان‌دهندهٔ نقض حق زندگی خانوادگی باشد.
دادگاه‌ها غالباً با لحاظ اصل تناسب و ملاحظات حقوق بشری حکم به ابطال می‌دهند.

28. ورود مخفیانه به ترکیه پس از اخراج چه پیامدی دارد؟

تخطی قانونی محسوب می‌شود.
در صورت کشف، شخص مجدداً اخراج و ممکن است تعقیب کیفری بابت نقض مرزها صورت گیرد.
به‌جای ورود مخفیانه، بازگشت قانونی با ویزای موجه توصیه می‌شود.

29. آیا اخراج منجر به دعوای کیفری می‌شود؟

خیر.
اخراج اقدام اداری است نه مجازات کیفری.
اما اگر فعل منتهی به اخراج جرم باشد (مثلاً جعل، کار غیرمجاز، کلاهبرداری)، رسیدگی کیفری جداگانه ممکن است.

30. آیا می‌توان هم‌زمان تصمیم اخراج و نگهداری اداری صادر کرد؟

بله.
در صورت خطر فرار یا تهدید امنیت، ممکن است اتباع خارجی در مراکز بازگشت/اخراج (برای نمونه: آکیورت، توزلا، چاتالجا، بینقیلیچ) نگهداری شوند.

31. آیا امکان آزادی پیش از اجرای اخراج وجود دارد؟

بله.
وکیل می‌تواند نسبت به نگهداری اداری نزد قاضی صلح کیفری اعتراض کند؛ در صورت پذیرش اعتراض، آزادی شخص ممکن است.

32. آیا در جریان رسیدگی قضایی می‌توان کار کرد؟

عموماً خیر.
اما اگر تصمیم اخراج ابطال شود، شخص می‌تواند برای اجازهٔ اقامت و سپس اجازهٔ کار درخواست دهد.

33. قوی‌ترین ادله برای ابطال کدام‌اند؟

• اسناد دالّ بر همسر/فرزندِ تبعهٔ ترک،
• گزارش‌های پزشکیِ بیماری جدی،
• مدارک تحصیل یا اشتغال در ترکیه،
• رسید درخواست اقامت یا کارت‌های اقامتِ منقضی،
• مستنداتِ جهات انسانی و حقوق بشری.

34. توقف اجرای تصمیم در دعوی ابطال چگونه اخذ می‌شود؟

باید صریحاً در دادخواست مطالبه شود.
اگر دادگاه احراز کند اجرای فوری موجب زیان غیرقابل جبران است، دستور توقف اجرا صادر می‌کند.

35. آیا به دارایی‌های تبعهٔ خارجی به سبب تصمیم اخراج دست‌اندازی می‌شود؟

خیر.
اخراج به اموال شخصی تعرضی ندارد.
اما در صورت تحقیقات MASAK یا پروندهٔ کیفری، ممکن است مسدودسازی حساب‌ها با تصمیمی جداگانه انجام شود.

36. اگر پیش از رفع ممنوعیت، شخص وارد ترکیه شود چه می‌شود؟

در فرودگاه از ورود جلوگیری خواهد شد.
شخص به کشور مبدأ بازگردانده می‌شود و ممکن است مدت جدیدی برای ممنوعیت ورود تعیین شود.

37. آیا با وجود تصمیم اخراج ترانزیت از ترکیه ممکن است؟

عموماً خیر.
احیاناً ترانزیت تنها در محدودهٔ سالن انتقال فرودگاه و پس از هماهنگی قبلی با شرکت هواپیمایی و ادارهٔ مهاجرت ممکن است.

38. پس از ابطال اخراج، اخذ اجازهٔ اقامت ممکن است؟

بله.
پس از ابطال می‌توان برای اجازهٔ اقامت جدید—عموماً اقامت خانوادگی، دانشجویی یا کوتاه‌مدت—درخواست داد.

39. آیا با وجود تصمیم اخراج می‌توان دعوای تابعیت طرح کرد؟

خیر.
تا زمانی که تصمیم اخراج برقرار است، درخواست تابعیت ممکن نیست.
ابتدا باید تصمیم اخراج ابطال یا رفع شود و سپس طبق قانون تابعیت ترکیه شمارهٔ 5901 اقدام گردد.